![\"\"](\"https:\/\/zanistencivaki.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/hhhh-300x170.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u0130sraillin son \u0130ran sald\u0131r\u0131s\u0131yla birlikte, ABD\u2019nin ve \u0130srail\u2019in Think tank \u00e7evrelerinin s\u00f6ylemlerinden ve Ortado\u011fu ger\u00e7e\u011fine dayanarak yeniden bir de\u011ferlendirme yapmak gerekmektedir. Ortado\u011fu hegomonik siyaseti ve \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u00fczy\u0131lda en az\u0131ndan uluslararas\u0131 d\u00fczleminde orta vadeli bir dizayn konusunda hem fikirlik oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rtmamak gerekir.<\/p>\n
1916\u2019da \u00e7izilen sykes-picot\u2019un s\u0131n\u0131rlar\u0131n bug\u00fcn art\u0131k sadece harita \u00fczerinde kalm\u0131\u015f olmas\u0131, b\u00f6lge d\u00fczenin sadece \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc de\u011fil, daha derin bir d\u00fczeyde, anlam\u0131n\u0131n yok oldu\u011funun g\u00f6stergesidir. 21. y\u00fczy\u0131lda bu d\u00fczen art\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. Irakla birlikte\u00a0 geli\u015fen m\u00fcdahale, Arap Bahar\u0131 ile\u00a0 devam eden halk hareketleri, vekalet sava\u015flar\u0131, \u0130srail\u2019in yedi ekimle ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7,\u00a0 ABD\u2019nin geri \u00e7ekilme-d\u00f6n\u00fc\u015f stratejileri, Rusya-\u0130ran ekseninin y\u00fckseli\u015fi ve ard\u0131ndan s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131, Sykes-Picot\u2019un haritas\u0131n\u0131 ve mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu model hem ge\u00e7ici bir ara d\u00f6nem stratejisi hem de kal\u0131c\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmak istenen bir yap\u0131n\u0131n protipisidir. Bu model, ba\u015flang\u0131\u00e7ta ABD \u0130srail k\u0131smen \u0130ngiltere i\u00e7in bir ara \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Irakta, Libya\u2019da L\u00fcbnan\u2019da Filistin\u2019de ve S\u00fcriyede do\u011frudan i\u015fgal art\u0131k m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi, hem alternatif bulmada hem \u00e7ok maliyetli olmas\u0131 hem de kontrol\u00fc kaybetme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 yeni konseptler geli\u015ftirildi. Devletleri y\u0131kmak kolayd\u0131 ama yerine yeni devletler kurmak zordu \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00fclt\u00fcrel anlamda bir diren\u00e7 vard\u0131. O y\u00fczden \u2018devlet kurmadan y\u00f6netelim, harita \u00e7izmeden kontrol edelim, yerel gruplar\u0131, vekilleri kullanarak alan\u0131 elimizde tutal\u0131m\u2019 mant\u0131\u011f\u0131 ve stratejisi geli\u015fti. Bu ge\u00e7ici bir ara \u00e7\u00f6z\u00fcm gibi sunuldu. \u0130stikrar olu\u015funca \u2018yeni Ortado\u011fu d\u00fczeni kurar\u0131z\u2019 planlamas\u0131na ge\u00e7ilecekti.<\/p>\n
Zamanla g\u00f6r\u00fcld\u00fc ki bu esnek, merkezsiz, par\u00e7a, par\u00e7a kontrol modeli ABD ve \u0130sraillin i\u015fine \u00e7ok fazla yarad\u0131. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck sorumluluk istenmeyen, hi\u00e7bir devletin egemenli\u011fini, s\u0131n\u0131rlar\u0131 tan\u0131mayan, t\u00fcm yerel g\u00fc\u00e7ler i\u015fbirlik\u00e7i devletler kontrol ediliyor, bir grup i\u015fe yaramazsa ba\u015fka birine ge\u00e7ebilme kolayl\u0131\u011f\u0131 geli\u015fiyor, asker g\u00f6ndermeden, para harcanmadan vekil g\u00fc\u00e7lerle kontrol sa\u011flan\u0131yordu, bu y\u00fczden eski haritay\u0131 tan\u0131mayan ama yeni\u00a0 haritay\u0131 da geli\u015ftirmeyen ihlali \u00e7ok olan bir s\u00fcre\u00e7 geli\u015fti son 15 y\u0131lda. Bu y\u00fczden bu model art\u0131k sadece ge\u00e7ici de\u011fil, yeni d\u00fczenin \u00f6z\u00fc haline getirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k Think tenk\u2019ler a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yl\u00fcyor, \u2018s\u0131n\u0131r ve harita temelli istikrar de\u011fil, y\u00f6netebilir kaos ve i\u015flevsel alan d\u00fczeni\u2019 hedeflendi\u011fi belirtiliyor.<\/p>\n
Bu stratejinin kal\u0131c\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilmesi i\u00e7in, \u0130srail ve \u0130brahim antla\u015fmas\u0131 ile yeni g\u00fcvenlik \u015femsiyesi olu\u015fturuldu. Do\u011falgaz boru hatlar\u0131, ticaret yollar\u0131 g\u00fcvenlik alanlar\u0131na ba\u011flan\u0131yor. \u00c7evre g\u00fc\u00e7s\u00fcz ama uyumlu akt\u00f6rler geli\u015fiyor. Devlet d\u0131\u015f\u0131 toplumlar ve Herkese ideolojik-politik al\u0131\u015fkanl\u0131k ve umutlar verilerek, sad\u0131k kalmak \u015fart\u0131yla, i\u015flevini yerine getirmek kayd\u0131yla verilerek yeni normalle\u015fme stratejileri uygulan\u0131yor.<\/p>\n
Sonu\u00e7ta bu sistem bir \u2018ge\u00e7ici kriz \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc\u2019 gibi ba\u015flad\u0131 ama \u015fu an da \u2018kal\u0131c\u0131 bir yeni rejime\u2019 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Bu s\u00fcrecin son on be\u015f y\u0131lda ad\u0131m, ad\u0131m nas\u0131l geli\u015fti\u011fini kime ve nas\u0131l bir rol verildi\u011finin \u00f6zeti elbette \u00e7\u0131kart\u0131labilinir. Herkes kendini bu stratejinin ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re nas\u0131l yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6recek bir s\u00fcre\u00e7 olmal\u0131. Ama biz bu stratejik s\u00fcrecin oturmu\u015f \u015fekliyle bir de\u011ferlendirmesini yap\u0131p bundan sonra geli\u015fmelerin seyri ve T\u00fcrkiye\u2019nin pozisyonunu ve belki ba\u015fla yaz\u0131da da K\u00fcrtlerin stratejik yakla\u015f\u0131m\u0131na ili\u015fkin bu durum de\u011ferlendirmesi yapmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Bunun i\u00e7inde bu s\u00fcrecin en dikkat \u00e7ekici yap\u0131s\u0131 tabiki \u0130srail\u2019dir. Ge\u00e7mi\u015fte g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flanan, etraf\u0131 koruma alt\u0131na al\u0131nan bir pozisyondayd\u0131. Bug\u00fcn ise kendi \u00e7evresini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren, K\u00f6rfez rejimlerine y\u00f6n veren, ekonomik koridorlar\u0131 denetime alan, g\u00fcvenli\u011fi merkeze alan, askeri ve teknolojik entegrasyon s\u00fcrecine \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden hegomonik bir pozisyondad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130srail bu s\u00fcrece en haz\u0131rl\u0131kl\u0131, kendi \u00e7evresinde uyumlu rejimler ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz akt\u00f6rler sistemi kuruyor.<\/p>\n
\u0130srail, \u0130ran kar\u015f\u0131t\u0131 ku\u015faklar\u0131 tahkim eden bir akt\u00f6re d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumdad\u0131r. Bu, b\u00f6lgenin ger\u00e7ek hegemonyas\u0131n\u0131n art\u0131k do\u011frudan Bat\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Bat\u0131\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki hegemonyas\u0131n \u00e7ekirdek g\u00fcc\u00fc oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u0130srail\u2019in Arap d\u00fcnyas\u0131yla normalle\u015fmesi, asl\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131zl\u0131k \u00fcretmekten \u00e7ok, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in y\u00fcr\u00fct\u00fclen yeni bir hegomonik\u00a0 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm plan\u0131d\u0131r. Filistin art\u0131k merkeze de\u011fil kenara yerle\u015ftiriliyor. \u0130ran ekseni ise yaln\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor bu askeri, diplomatik ve ekonomik ku\u015fatmayla, m\u00fcmk\u00fcnse i\u00e7ten rejim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle bo\u011fma bi\u00e7iminde yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
B\u00f6lge devletlerinin yeniden s\u0131ralan\u0131\u015f\u0131 da bunu do\u011fruluyor. \u0130ran geriliyor ama ne kadar direnebilecek bu yoklanmaya ba\u015fland\u0131 bile. Rusya var ama etkisiz. K\u00f6rfez \u00fclkeleri y\u00fckseliyor ama bu y\u00fckseli\u015f kendi i\u00e7lerinden de\u011fil, \u0130srail\u2019e eklemlenerek oluyor. L\u00fcbnan, \u00dcrd\u00fcn, M\u0131s\u0131r gibi devletler art\u0131k karar verici de\u011fil, karar verilen \u00fclkeler. ABD, bu tabloyu yeni bir \u201ckontroll\u00fc kaos\u201d modeliyle dizayn ediyor. Art\u0131k sabit egemenlik de\u011fil, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc y\u00f6nlendirme ve y\u00f6netimler d\u00f6nemi, dar mekanlar de\u011fil\u00a0 geni\u015f alanlar, sadece askeri de\u011fil i\u015flevler ve verilen roller \u00f6nemlidir. Yeni Ortado\u011fu d\u00fczeni zay\u0131f, par\u00e7alanm\u0131\u015f, uluslararas\u0131 dola\u015f\u0131ma a\u00e7\u0131k ve koordineli bir sistemle y\u00f6netilmek isteniyor.<\/p>\n
Bu d\u00fczlemde T\u00fcrkiye\u2019nin\u00a0 pozisyonu tart\u0131\u015fma konusu oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ne bu yeni merkez-rol blo\u011fun tam i\u00e7indedir ne tamamen d\u0131\u015f\u0131nda. Uzun y\u0131llar arada kalm\u0131\u015f bir g\u00fc\u00e7 olarak, kendi b\u00f6lgesel ajandas\u0131n\u0131 kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ama bu ajanda kendi i\u00e7inde \u00e7eli\u015fki ta\u015f\u0131yordu. Arap Bahar\u2019\u0131ndan sonra inisiyatif kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 her dosyada (Suriye, M\u0131s\u0131r, Libya, Filistin, do\u011fu Akdeniz) duvara \u00e7arpt\u0131. \u015eimdi yeniden NATO \u00e7izgisine y\u00f6nelmesi, yaln\u0131zca jeopolitik de\u011fil, stratejik y\u00f6n kayb\u0131n\u0131n da g\u00f6stergesidir. T\u00fcrkiye\u2019nin sahada HT\u015e-\u00d6SO gibi yap\u0131larla s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc vekalet ili\u015fkisi, kontrol de\u011fil ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k \u00fcretmektedir. Bu strateji, kendi ajandas\u0131n\u0131 kuramayan bir rejimin, dizayn s\u00fcrecine d\u0131\u015fsal kalmak pahas\u0131na i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc \u00e7eli\u015fkidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k b\u00f6lgesel denklem sadece b\u00f6lge devletleri ve devlet-d\u0131\u015f\u0131 akt\u00f6rler \u00fczerinden de\u011fil, devlet-\u00fcst\u00fc \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc y\u00f6nlendirme ve y\u00f6netme\u00a0 \u00fczerinden kuruluyor.<\/p>\n
\u0130srail ve ABD\u2019nin yeni Ortado\u011fu stratejisine g\u00f6re, merkezi g\u00fcc\u00fc zay\u0131f, d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131, par\u00e7al\u0131\u00a0 verilen role, i\u015fleve g\u00f6re varl\u0131\u011f\u0131 kabul edilen bir dizaynd\u0131r. Bu par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131k, do\u011frudan g\u00fcvenlik ihtiyac\u0131ndan de\u011fil, b\u00f6lgesel hegemonya alan\u0131 kurma ve uzun vadeli kontrol alanlar\u0131 yaratma ihtiyac\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. Bu sadece askeri, siyasi operasyonlara de\u011fil, enerji koridorlar\u0131na, dini ve mezhebi fay hatlar\u0131na, diaspora da dahil, dijital a\u011flara kadar geni\u015f bir cephede y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir.<\/p>\n
Tam bu stratejik denklem i\u00e7inde, T\u00fcrkiye farkl\u0131 ve kritik bir yerde durmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye, halen merkezi devleti g\u00fc\u00e7l\u00fc olan, askeri olarak sahada varl\u0131k g\u00f6steren, halk\u0131 siyasi ve dini olarak harekete ge\u00e7irebilen ve Arap d\u00fcnyas\u0131nda k\u0131smen kar\u015f\u0131l\u0131k bulabilen, enerji koridor m\u00fccadelesinde rekabete giren ve yeni pozisyonunu i\u00e7ine sindiremeyen bir \u00fclkedir. Bu durum ABD-\u0130srail i\u00e7in yeni strateji haritas\u0131na g\u00f6re \u00e7eli\u015fkili bir pozisyondur. Bu nedenle T\u00fcrkiye\u2019ye y\u00f6nelik strateji, onu do\u011frudan \u00e7\u00f6kertmek yerine, i\u015flevsel ve ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lmak y\u00f6n\u00fcndedir. T\u00fcrkiye\u2019nin hegomonik aray\u0131\u015f\u0131 onu mevcut durumda merkezi devlet \u00e7izgisinde tutarken, ABD-\u0130sraillin b\u00f6lgeyi par\u00e7al\u0131 hale getirme, zay\u0131f, rol-i\u015flev bak\u0131m\u0131ndan ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lma plan\u0131na ters d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n
Bu noktada stratejik olarak \u015fu soruyu sormak gerekiyor, ABD ve \u0130srail, T\u00fcrkiye\u2019yi nerede konumland\u0131rmak istiyor ve bu plan\u0131n ayaklar\u0131 nelerdir? T\u00fcrkiye\u2019den lojistik, enerji, istihbarat ge\u00e7i\u015fi askeri \u00fcsler ekonomik yollar gibi ihtiya\u00e7lar\u0131 gidererek ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lmak, vekil gruplar\u0131n S\u00fcriyede, Libya\u2019da ba\u015fka yerlerde kullan\u0131m\u0131 ile g\u00fcc\u00fcn\u00fcn zay\u0131flat\u0131lmas\u0131 ile i\u015flevine g\u00f6re hareket etmesi, i\u00e7 dinamiklerle, i\u00e7erden K\u00fcrt sorununu \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz b\u0131rak\u0131p s\u00fcrekli kriz \u00fcretmesiyle etkisizle\u015ftirme \u00fczerinden d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak, Ekonomi \u00fczerinden uluslararas\u0131 finans sistemine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n derinle\u015fmesi ve d\u0131\u015f politikada s\u00fcrekli zikzaklar \u00e7izilmesi te\u015fvik ediliyor.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak T\u00fcrkiye \u015fu an kontrol m\u00fccadelesinin tam merkezindedir. Bir yandan i\u015flevsel hale getirilmek istenen ama rol\u00fcn\u00fc, i\u015flevini i\u00e7ine sindirmeyip oyun bozanl\u0131k yapan bir \u00fclke, di\u011fer taraftan bu durumu kesinlikle kabul etmeyip kendilerine g\u00f6re d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmek istenen b\u00f6lgesel hegemonya plan\u0131 vard\u0131r. \u00a0Mesele \u00e7ok y\u00f6n\u00fc ve yap\u0131sald\u0131r. T\u00fcrkiye ya k\u0131r\u0131larak teslim olacak ya ba\u015fka yollarda e\u015fit d\u00fczeyde halklara dayal\u0131 yeni ittifak kuracak, yada i\u00e7ten yeni bir dinamizmle bu durum a\u015f\u0131lacakt\u0131r. Bundan dolay\u0131 T\u00fcrkiye tarihi bir e\u015fiktedir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130sraillin son \u0130ran sald\u0131r\u0131s\u0131yla birlikte, ABD\u2019nin ve \u0130srail\u2019in Think tank \u00e7evrelerinin s\u00f6ylemlerinden ve Ortado\u011fu ger\u00e7e\u011fine dayanarak yeniden bir de\u011ferlendirme yapmak gerekmektedir. Ortado\u011fu hegomonik siyaseti ve \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u00fczy\u0131lda en az\u0131ndan uluslararas\u0131 d\u00fczleminde orta vadeli bir dizayn konusunda hem fikirlik oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rtmamak gerekir. 1916\u2019da \u00e7izilen sykes-picot\u2019un s\u0131n\u0131rlar\u0131n bug\u00fcn art\u0131k sadece harita \u00fczerinde kalm\u0131\u015f olmas\u0131, b\u00f6lge …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[],"class_list":["post-1488","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makale"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zanistencivaki.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zanistencivaki.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zanistencivaki.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zanistencivaki.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zanistencivaki.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1488"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zanistencivaki.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1490,"href":"https:\/\/zanistencivaki.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488\/revisions\/1490"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zanistencivaki.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zanistencivaki.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zanistencivaki.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}